Find work

A powerful friend - the Pay and Work Rights Helpline

Podstawowe prawa pracownicze

Prawa pracownicze są chronione przez istniejące ustawodawstwo, co ma zapobiegać eksploatacji lub złemu traktowaniu pracowników. Niektóre prawa pracownicze przysługują już po podjęciu pracy, inne zależą od stażu pracy. Dowiedz się, jakie podstawowe prawa Ci przysługują.

Reading this guidance in English

This information helps Polish-speaking workers understand their employment rights. To read this in English, follow the link below.

Jeśli masz problemy z przeczytaniem tego tekstu, to możesz te informacje pobrać również w formacie PDF.


Infolinia o płacy i prawach pracowniczych

Infolinia o płacy i prawach pracowniczych: 0800 917 2368

formularz zgłoszenia zapytania online

Z infolinią ds. płacy i praw pracowniczych można się skontaktować z pytaniami w następujących dziedzinach:

  • krajowa płaca minimalna (National Minimum Wage)
  • praca w rolnictwie
  • korzystanie z agencji pośrednictwa pracy
  • limity czasu pracy
  • korzystanie z usług osoby/organizacji organizującej pracę w rolnictwie lub przetwórstwie żywności (tzw. gangmaster)

Pracownicy infolinii przyjmują telefony w ponad 100 językach, w tym po polsku. Pytanie można także zadać korzystając z formularza online.

Krajowa płaca minimalna

Większość pracowników ma prawo do otrzymywania co najmniej krajowej płacy minimalnej. Nie ma znaczenia, czy praca jest na cały etat czy na jego część, czy jest to praca stała czy na kontrakt krótkoterminowy, czy jest to praca przez agencję czy bezpośrednio u pracodawcy.

Jeśli zapłata zależy od ilości wykonanych zadań czy rzeczy, to taka praca nosi nazwę ‘pracy na akord’. Krajowa płaca minimalna obowiązuje również w przypadku pracy na akord.

Praca w rolnictwie

Pracowników pracujących w rolnictwie obowiązują inne przepisy niż pozostałych pracowników. Może im przysługiwać minimalna płaca w rolnictwie (Agricultural Minimum Wage) oraz inne świadczenia. Istnieją również inne przepisy dotyczące obliczania należnych wypłat za urlop i za zwolnienia chorobowe.

Praca w rolnictwie obejmuje wiele różnych czynności, na przykład takich jak:

  • praca w gospodarstwie rolnym
  • hodowla i zbiór produktów żywnościowych, owoców, cebulek, roślin i kwiatów
  • korzystanie z ziemi pod pastwiska, sady, lasy

Wskazówki na temat pracowników w rolnictwie w języku angielskim

Agencje pracy

Jeśli korzystasz z agencji pośrednictwa pracy, to przysługują Ci pewne prawa. Dzięki nim agencja nie może Cię wykorzystywać.

Potrącenia z zarobków

Zgodnie z prawem z zarobków można odciągać potrącenia jedynie jeśli:

  • są to potrącenia wymagane prawem lub na które pracownik wyraził zgodę (np. zaliczki w poczet podatku lub składki na ubezpieczenie społeczne National Insurance)
  • zezwala na nie umowa o pracę – pracownik musi mieć kopię umowy, w której jest zapis o potrąceniach lub musi mieć wyjaśnienie na piśmie, zanim dokona się odciągnięcia takiego potrącenia
  • pracownik wyraził na nie zgodę na piśmie przed dokonaniem potrącenia.

Jeśli pracodawca dokonuje potrąceń z zapłaty, należy sprawdzić, że wolno mu to robić. Oprócz małej kwoty na zakwaterowanie, pracodawca nie może dokonać żadnych innych potrąceń lub pobierać od pracownika opłat, które zmniejszałyby zapłatę poniżej poziomu krajowej płacy minimalnej, nawet jeśli ma na takie potrącenia zgodę pracownika.

Licencje wydawane gangmasterom

Gangmaster to osoba lub organizacja, która zajmuje się dostarczaniem siły roboczej (czyli pracowników) w następujących obszarach:

  • rolnictwo
  • ogrodnictwo
  • przetwórstwo ryb
  • zbiór owoców morza
  • pakowanie lub przetwórstwo produktów żywnościowych lub napojów.

Gangmasterzy, którzy organizują pracowników, muszą mieć licencję wydaną przez urząd o nazwie: Gangmasters Licensing Authority (GLA). To urząd GLA zajmuje się regulacją działalności gangmasterów i stoi na straży poszanowania przez nich praw pracowniczych.

Godziny pracy

Pracownik nie powinien pracować dłużej niż średnio 48 godzin w tygodniu roboczym, chyba że sam się na to zdecyduje. Ten limit czasu pracy obejmuje także nadgodziny. Pracownik ma prawo do co najmniej jednego dnia wolnego na tydzień. Jeśli pracownik pracuje dłużej niż sześć godzin dziennie, to wtedy przysługuje mu przerwa na odpoczynek w wymiarze 20 minut.

Jeśli pracujesz za pośrednictwem organizacji zajmującej się pośrednictwem pracy, to organizacja ta musi mieć dokumenty na piśmie potwierdzające, że wyraziłeś zgodę na przepracowanie dodatkowych godzin.

Inne prawa pracownicze

Infolinia Acas: 08457 474 747

bezpłatne, darmowe porady

Pracownikowi mogą przysługiwać też inne prawa w miejscu pracy, na przykład prawo do posiadania umowy o pracę. Jeśli potrzebna jest pomoc na temat któregokolwiek z tych praw, można się skontaktować z infolinią Acas (Advisory, Conciliation and Arbitration Service – urząd udzielający porad i organizujący mediację i arbitraż), która jest bezpłatna i oferuje poufne i bezstronne porady. Infolinia przyjmuje rozmowy w ponad 100 językach, w tym w języku polskim.

Umowa o pracę

Umowa o pracę to porozumienie między pracownikiem a pracodawcą. Jeśli pracownik jest zatrudniony ponad miesiąc, to zgodnie z prawem musi otrzymać dokument na piśmie określający warunki zatrudnienia. Pracownik powinien otrzymać taki dokument w ciągu dwóch miesięcy od podjęcia pracy, nawet jeśli będzie dla danego pracodawcy pracował krócej niż dwa miesiące.

Ogólnie rzecz biorąc, pracodawca musi uzyskać zgodę pracownika na zmianę warunków pracy zapisanych w umowie.

Należy zawsze sprawdzać swoją umowę o pracę, aby przekonać się, do czego ma się prawo. Jeśli w umowie jest zapisane, że powinieneś otrzymywać więcej niż ustawowe minimum (np. wyższą zapłatę niż krajową płacę minimalną), to pracodawca musi Ci taką wyższą stawkę wypłacać.

Odcinek zapłaty z wyszczególnionymi pozycjami

Pracownik powinien otrzymać indywidualny odcinek zapłaty przed lub w dzień wypłaty. Na odcinku tym (payslip) powinna widnieć suma wypłaty brutto (gross pay) – tzn. przed potrąceniem podatku oraz suma netto czyli suma, którą otrzymujesz na rękę po odciągnięciu podatku i innych potrąceń.

Potrącenia, które mogą się zmieniać z tygodnia na tydzień (np. zaliczki w poczet podatku lub składki na ubezpieczenie), powinny być wymienione na każdym odcinku zapłaty. Wszelkie inne potrącenia, które nie zmieniają się, mogą być wyszczególnione raz na rok.

Zasiłek chorobowy

Pracownikowi może przysługiwać prawo do ustawowej zapłaty za okres choroby - Statutory Sick Pay (SSP), jeśli pracownik przebywa na chorobowym co najmniej 4 dni po kolei. To świadczenie gwarantuje, że pracownik dostaje minimalną sumę w czasie choroby.

Urlop roczny

Pracownik ma prawo do minimalnego wymiaru urlopu rocznie, licząc od pierwszego dnia w pracy. Obejmuje to pracowników na część i na cały etat.

Bezpieczeństwo i higiena pracy

Na pracodawcy spoczywa odpowiedzialność zgodnie z prawem za bezpieczeństwo i hygienę pracy pracownika.

Pracownik powinien dostać bezpłatnie:

  • informacje o BHP
  • szkolenie
  • ubiór ochronny

Zakwaterowanie zapewniane przez pracodawcę lub przez agencję powinno odpowiadać wymogom obecnie obowiązującego prawodawstwa.

Jeśli korzystasz z usług agencji, aby znaleźć pracę, to agencja oraz organizacja, na rzecz której świadczysz pracę, muszą między sobą uzgodnić, kto będzie ponosił odpowiedzialność za twoje bezpieczeństwo i higienę w miejscu pracy. Takie porozumienie musi być sporządzone na piśmie.

Praca i rodzina

Większości pracownikom przysługuje płatny czas wolny od pracy na narodziny lub adopcję dziecka. Wymiar tego czasu wolnego zależy od tego, czy jesteś matką, czy ojcem i jaki masz staż pracy.

Możesz mieć prawo do wystąpienia z prośbą o elastyczne godziny pracy lub możesz też wziąć bezpłatny urlop na opiekę nad dziećmi.

Problemy w pracy

Jeśli masz w pracy kłopoty lub jesteś stroną sporu, to istnieją różne sposoby na to, aby pracodawca mógł ten problem rozwiązać. Aby dowiedzieć się, w jaki sposób można rozwiązać kwestie sporne w pracy, pobierz ulotkę pt. “problemy w pracy”.

Twoje obowiązki

Musisz mieć prawo do legalnej pracy w Zjednoczonym Królestwie i musisz mieć ważny numer ubezpieczenia społecznego (National Insurance) lub mieć złożone podanie o przyznanie takiego numeru.

AdAdditional links

Pay and Work Rights Helpline: 0800 917 2368. Textphone: 0800 121 4042